Je ziet er eerst één. Dan drie, als je een blad aanraakt. En binnen twee weken zweeft er een klein wolkje rond de monstera in de woonkamer en zitten ze ’s avonds op je laptopscherm. Rouwvliegjes, ook wel varenrouwmuggen, zijn waarschijnlijk het meest voorkomende kamerplantprobleem in Nederlandse huizen, en ze verdwijnen zelden vanzelf.
Het goede nieuws: ze zijn onschadelijk voor mensen en huisdieren en ze bijten niet. Het minder goede nieuws: het volwassen vliegje dat je ziet, is niet waar het probleem zit.
Het echte probleem zit in de pot
Een volwassen rouwvliegje leeft kort. In die tijd legt een vrouwtje eitjes in de bovenste laag vochtige potgrond. Daar komen larven uit die zich voeden met schimmels, rottend organisch materiaal en, bij grotere aantallen, ook met fijne haarwortels van je plant.
Dat verklaart twee dingen die veel mensen verwarren. Ten eerste: waarom je plant er slechter uit gaat zien terwijl je hem goed verzorgt. Ten tweede: waarom een vliegenmepper, een raam openzetten of een vliegenval het probleem niet oplost. Je haalt daarmee volwassen dieren weg terwijl de volgende generatie al in de grond zit. Vangplaten zijn nuttig om te zien hoe groot de plaag is en om het aantal volwassen vliegjes te drukken, maar ze bereiken de larven niet.
Waarom uitgerekend jouw planten
Bijna altijd komt het op hetzelfde neer: de grond staat te nat. Rouwvliegjes hebben vochtige potgrond nodig om eitjes in af te zetten, en potgrond die permanent klam is, is voor hen een ideale kweekbak.
Dat gebeurt sneller dan je denkt. In de winter verdampt er veel minder water dan in de zomer, terwijl de meeste mensen hun gietschema niet aanpassen. Sierpotten zonder gat houden water vast op de bodem. En veel planten komen al besmet uit de winkel of het tuincentrum, waarna het een paar weken duurt voordat je iets merkt.
Wat wel werkt
De meest gebruikte biologische aanpak is het inzetten van aaltjes. Dat zijn microscopisch kleine rondwormen van ongeveer 1,2 millimeter die van nature in de bodem voorkomen. De soort die hiervoor wordt gebruikt, Steinernema feltiae, dringt de larven binnen en schakelt ze van binnenuit uit. Je ziet er niets van, je ruikt niets, en het is veilig voor kinderen en huisdieren.
Je koopt ze als poeder of gel die je met water aanlengt en vervolgens gewoon met een gieter bij je planten geeft. Aanbieders van aaltjes tegen rouwvliegjes geven per verpakking aan voor hoeveel planten die bedoeld is. Een verpakking van twee miljoen is bijvoorbeeld bedoeld voor ongeveer vier tot zes planten, en er wordt gerekend met zo’n 200 milliliter water per plant.
Let op een paar praktische dingen, want daar gaat het meestal mis. Haal het pakje een halfuur van tevoren uit de koelkast, zodat het op kamertemperatuur is. Gebruik lauw water, geen heet water. Maak de potgrond vooraf vochtig en houd hem daarna zeker twee weken vochtig, want aaltjes verplaatsen zich door het water tussen de bodemdeeltjes. En herhaal de behandeling na twee tot drie weken, omdat er in die tijd nieuwe eitjes zijn uitgekomen.
Reken op twee tot drie weken voordat je merkt dat het aantal vliegjes afneemt. Het is geen middel dat binnen een dag resultaat geeft.
Voorkomen dat het terugkomt
Als de plaag onder controle is, is er één gewoonte die het meeste verschil maakt: water geven op gevoel in plaats van op schema. Steek je vinger een paar centimeter in de grond en geef pas water als die laag droog aanvoelt.
Verder helpt het om de bovenste laag potgrond wat luchtiger te houden, bijvoorbeeld met een dun laagje grof materiaal, zodat vrouwtjes minder makkelijk bij de grond kunnen. En zet een nieuwe plant de eerste weken liever niet meteen tussen de rest, zodat je eerst kunt zien of er iets meekomt.
Het is niet glamoureus, maar het scheelt je volgend voorjaar een wolkje vliegjes boven de vensterbank.